MẪU GẤP GIẤY GẮN VỚI QUÁ TRÌNH 3 BƯỚC: SÁNG TÁC – TRÌNH BÀY – LAN TRUYỀN
1. Mở đầu
– Nghệ thuật Gấp giấy là một loại hình nghệ thuật và văn hoá đại chúng. Một trong những điểm đặc sắc của Nghệ thuật Gấp giấy Việt Nam là luôn hướng tới người gấp giấy. Vì vậy, quá trình sáng tác, trình bày và giới thiệu mẫu gấp phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, trình bày dễ hiểu, để ai cũng gấp theo được.
– Kênh Diep Tay Vlogs và trang web dieptay.com đã giới thiệu hơn 100 mẫu gấp giấy của người Việt theo xu hướng cổ điển. Mỗi mẫu gấp đều trải qua quá trình chuẩn bị công phu để giới thiệu đến khán giả.
– Bài viết này giới thiệu quá trình 3 bước: Sáng tác mẫu gấp; Trình bày sơ đồ hướng dẫn; Lan truyền Mẫu gấp giấy. Các nội dung này được tổng hợp dựa trên kinh nghiệm thực hành của Diệp và các trao đổi chuyên môn với nghệ nhân.
Mẫu gấp giấy gắn với quá trình 3 bước: A) Sáng tác – B) Trình bày – C) Lan truyền
2. Quá trình sáng tác Mẫu gấp giấy
– Giai đoạn trước khi sáng tác: Nghệ thuật Gấp giấy mô phỏng thế giới tự nhiên xung quanh ở dạng biểu tượng, chứ không gấp giống hệt đối tượng miêu tả. Vì vậy, việc đầu tiên nghệ nhân cần làm là: Xác định rõ đặc trưng tiêu biểu của đối tượng; Dự kiến sẽ miêu tả giống đến mức độ nào. Do phương tiện hạn chế là chỉ từ 1 tờ giấy hình vuông, không cắt/ghép, nên trong nhiều trường hợp, chỉ có thể làm rõ một chi tiết đặc trưng nào đó của đối tượng để thể hiện.
– Giai đoạn sáng tác: Trình tự sáng tác: Tờ giấy hình vuông – Hình cơ bản – Mẫu gấp giấy.
+ Khi đã xác định rõ đặc điểm của đối tượng miêu tả, nghệ nhân sẽ tìm và lựa chọn Hình cơ bản có số lượng, vị trí và tỷ lệ nhánh gấp phù hợp để sáng tác mẫu gấp. Nếu không có Hình cơ bản phù hợp, phải sáng tác Hình cơ bản mới, sau đó mới sáng tác mẫu gấp.
+ Quá trình sáng tác sử dụng các động tác và ký hiệu trong Bộ ký hiệu hướng dẫn động tác gấp cơ bản và cách gấp phối hợp đã được chuẩn hoá.
+ Trong quá trình sáng tác, nghệ nhân luôn phải đối chiếu với tiêu chí đánh giá mẫu gấp. Nếu xa rời các tiêu chí này, phải điều chỉnh hoặc sửa lại từ đầu. Quá trình này có thể mất nhiều thời gian, tuỳ theo cấp độ của mỗi nghệ nhân.
– Giai đoạn hoàn thiện mẫu gấp:
+ Khi sáng tác xong lần đầu, nghệ nhân tiếp tục kiểm tra lại xem mẫu gấp đã đạt được 5 tiêu chí đánh giá hay chưa. Đặc biệt là: Phải cân bằng giữa tiêu chí số 1 – đạt tính biểu tượng và tiêu chí số 2 – ít bước gấp. Nếu sa đà vào chi tiết quá sẽ kéo dài số bước gấp và ngược lại, nếu ít bước gấp quá, mẫu gấp sẽ khó đạt tính biểu tượng.
+ Nghệ nhân luôn đặt câu hỏi: Liệu người gấp có thể gấp theo mẫu của mình được không? Sau nhiều lần điều chỉnh, mẫu gấp dần được hoàn thiện và chốt phương án cuối cùng hoặc có thể tiếp tục điều chỉnh trong quá trình trình bày sơ đồ hướng dẫn động tác gấp.
– Quá trình sáng tác mẫu gấp giấy không hề đơn giản: Đòi hỏi nhiều công sức, thời gian và cả sự may mắn của nghệ nhân. Đặc biệt, cần có sự tập trung cao độ, sự kiên trì và khả năng đổi mới sáng tạo.
Các bước chính trong quá trình sáng tác mẫu gấp: 1. Tìm kiếm Hình cơ bản; 2. Xác lập Hình cơ bản; 3. Tạo lập mẫu gấp; 4. Mẫu gấp hoàn thành. Các hình ảnh trên được chụp ảnh tại bàn làm việc của Ông nghệ nhân trong quá trình sáng tạo Mẫu con lừa
Ảnh Ông nghệ nhân đang sáng tác Mẫu gấp Con cá chép
3. Quá trình trình bày Mẫu gấp giấy
– Các mẫu gấp giấy sau khi sáng tác xong được ghi chép và vẽ lại ở dạng sơ đồ hướng dẫn theo từng bước gấp. Nghệ nhân có thể tự vẽ lại các sơ đồ hướng dẫn là một lợi thế lớn. Vì có thể vừa vẽ vừa điều chỉnh mẫu gấp. Trong một số trường hợp, phải sửa lại nhiều lần.
– Các sơ đồ hình vẽ thường trình bày bằng phần mềm diễn hoạ. Sơ đồ hình vẽ thường ở vẽ ở dạng 2D, 3D và cả 4D (dạng phối cảnh nhiều điểm tụ). Điều quan trọng là dễ nhìn và dễ hiểu để người gấp theo được.
– Trong lúc trình bày, nghệ nhân vẫn tiếp tục đối chiếu với 5 tiêu chí đánh giá mẫu gấp, đăc biệt là tiêu chí số 3 – Quá trình gấp logic. Để đạt tiêu chí này, cần sắp xếp gấp phần nào trước, phần nào sau.
– Sau khi vẽ xong sơ đồ hướng dẫn, cần gấp thử lại vài lần suôn sẻ rồi mới chọn phương án cuối.
Màn hình trình bày các bước gấp của Mẫu con cừu. Cơ sở cho nhà tạo mẫu điều chỉnh Mẫu gấp giấy.
4. Quá trình lan truyền Mẫu gấp giấy
– Quá trình lan truyền Mẫu gấp giấy thường thông qua: Sách, tài liệu tham khảo, video, ảnh chụp, mở các lớp dạy trực tiếp.
– Với mục tiêu lan toả Nghệ thuật Gấp giấy Cổ điển Việt Nam, Diệp trực tiếp tham gia vào quá trình trình bày mẫu gấp và giới thiệu các mẫu gấp trên kênh YouTube Diep Tay Vlogs. Quá trình này gồm các bước:
+ Lựa chọn mẫu: Chọn các mẫu gấp đạt tiêu chí đánh giá, có tính thẩm mỹ, thể hiện rõ chuẩn mực hay tính chuyên nghiệp;
+ Bố cục, trình bày sơ đồ, dịch ghi chú hướng dẫn gấp sang tiếng anh;
+ Gấp thử: Thực hiện nhiều lần để hiểu rõ mẫu gấp và dự kiến cách thức giới thiệu;
+ Viết kịch bản: Trình bày nội dung, điểm đặc sắc và thông điệp biểu tượng của mẫu gấp; Kết hợp giữa video và các hình vẽ minh hoạ; Trao đổi với nghệ nhân. Từ đó xây dựng nội dung video;
+ Quay video;
+ Chỉnh sửa video: Đây là giai đoạn tốn nhiều thời gian để đảm bảo chất lượng truyền tải;
+ Hoàn thiện video và giới thiệu đến khán giả.
+ Thời gian thực hiện một video thường kéo dài tối thiểu 2 – 4 ngày.
+ Tổng hợp các mẫu gấp theo nhóm để giới thiệu thành các chuyên đề.
Diệp lan truyền Mẫu gấp giấy trên Kênh Diep Tay Vlogs
Lan truyền Mẫu gấp giấy mang lại cho Diệp nhiều niềm vui
5. Kết luận
– Nghệ thuật Gấp giấy cổ điển gắn liền với quá trình 3 bước: Sáng tác mẫu gấp; Trình bày sơ đồ hướng dẫn; Lan truyền Mẫu gấp giấy. Đây có thể được xem là phương pháp cơ bản trong Nghệ thuật Gấp giấy cổ điển.
– Để lan truyền Nghệ thuật Gấp giấy, quá trình 3 bước này có mối quan hệ chặt chẽ và không thể tách rời, cùng hướng tới mục tiêu chung: Lấy người gấp làm trung tâm.
– Việc vận dụng thành thạo quy trình 3 bước chính là thước đo quan trọng phản ánh cấp độ của mỗi nghệ nhân.
– Kênh Diep Tay Vlogs và trang web dieptay.com luôn giới thiệu mẫu gấp gắn với quy trình có tính chuyên nghiệp này, là một trong những nền tảng tiên phong trong việc hệ thống hoá và lan truyền các Mẫu gấp giấy cổ điển của người Việt.