NGHỆ THUẬT GẤP GIẤY THÚC ĐẨY VĂN HOÁ YÊU THÍCH VÀ TÔN TRỌNG TỰ NHIÊN THEO MỘT BẢN SẮC RIÊNG
1. Mở đầu
Thế giới tự nhiên luôn là nguồn cảm hứng lớn của nghệ thuật và tạo ra các giá trị văn hoá. Con người quan sát thế giới tự nhiên để sáng tạo nên nhiều hình thức biểu đạt khác nhau, thông qua âm nhạc, hội hoạ, điêu khắc và nhiều loại hình nghệ thuật khác, trong đó có Nghệ thuật Gấp giấy.
Văn hoá yêu thích và tôn trọng tự nhiên gắn với địa điểm, trong nhiều trường hợp trở thành đặc trưng văn hoá riêng của mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia.
Không giống nhiều loại hình nghệ thuật hiện đại tập trung vào những biểu hiện trừu tượng, Nghệ thuật Gấp giấy có xu hướng đưa con người quay trở về với thế giới tự nhiên – nơi khởi nguồn của sự sống và cảm hứng sáng tạo. Đối tượng của Nghệ thuật Gấp giấy rất phong phú và đa dạng, trong đó phần lớn là các con vật trong thế giới tự nhiên. Chính sự đa dạng của tự nhiên đã góp phần tạo nên sự phong phú của các mẫu gấp giấy. Nghệ thuật Gấp giấy không chỉ là một nghệ thuật tạo hình mà còn là một cách tiếp cận và cảm nhận thế giới tự nhiên thông qua sáng tạo nghệ thuật. Thông quá quá trình gấp giấy, con người kết nối, cảm nhận và hình thành văn hoá yêu thích, tôn trọng tự nhiên.
Việt Nam có đặc điểm tự nhiên riêng, vì vậy có văn hoá yêu thích và tôn trọng tự nhiên riêng, đương nhiên sẽ có Nghệ thuật Gấp giấy đặc sắc phản ánh văn hoá này.
Một số mẫu gấp con vật phổ biến tại Việt Nam
2. Nghệ thuật Gấp giấy giúp con người quan sát và hiểu thế giới tự nhiên
Ngày nay, dưới tác động của đô thị hoá, con người ít có điều kiện quan sát và tìm hiểu thế giới tự nhiên.
Khi sáng tác một mẫu gấp con vật, nghệ nhân cần hiểu rõ những đặc điểm tiêu biểu như hình dáng tổng thể, cấu tạo các bộ phận và cách chuyển động của loài vật đó. Từ một tờ giấy vuông, nghệ nhân tạo ra các hình tượng của tự nhiên. Những hình tượng này không nhằm sao chép hiện thực một cách máy móc, mà hướng tới việc thể hiện những đặc điểm cấu trúc và vẻ đẹp tiêu biểu của đối tượng trong tự nhiên.
Nghệ thuật Gấp giấy mô phỏng tự nhiên ở dạng biểu tượng. Khi gấp một mẫu con vật, người tham gia gấp giấy hiểu được hình dáng, các đặc điểm tiêu biểu của con vật đó. Nhờ vậy, việc gấp giấy trở thành một quá trình quan sát và nhận thức về thế giới tự nhiên, đặc biệt với trẻ em.
Quá trình này giúp người thực hành gấp giấy nhìn nhận thế giới tự nhiên một cách tinh tế hơn, từ đó hiểu rõ hơn về vẻ đẹp mang tính biểu tượng và sự đa dạng của các loài vật xung quanh con người.
Một số mẫu gấp con vật trong thế giới hoang dã
3. Nghệ thuật Gấp giấy nuôi dưỡng tình yêu và sự tôn trọng tự nhiên
Khi gấp xong mẫu gấp con vật và đặt nó trên bàn để quan sát, người gấp không chỉ chú ý đến đặc điểm của loài vật mà còn khơi gợi sự tò mò và tình cảm đối với loài vật đó hay với thế giới tự nhiên.
Đối với trẻ em và người học, gấp giấy theo chủ đề động vật hoặc cây cối có thể giúp: Hình thành sự quan tâm tới sinh học và môi trường xung quanh; Nuôi dưỡng thái độ trân trọng đối với các loài động vật.
Thông qua việc gấp giấy, người tham gia có cơ hội tiếp xúc với hình ảnh biểu tượng của nhiều loài sinh vật khác nhau. Điều này góp phần giúp họ nhận thức rõ hơn về sự phong phú và đa dạng của thế giới tự nhiên.
Khi con người hiểu và yêu thích thế giới tự nhiên, họ cũng có xu hướng hình thành ý thức bảo vệ môi trường sống của các loài sinh vật. Vì vậy, Nghệ thuật Gấp giấy không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn có thể góp phần nuôi dưỡng văn hoá tôn trọng và bảo vệ tự nhiên.
Trong Nghệ thuật Gấp giấy cổ điển, mẫu gấp giấy chỉ tạo nên từ một tờ giấy vuông, không cắt dán, không thêm yếu tố bên ngoài vào tờ giấy. Nguyên tắc này không chỉ là một quy tắc kỹ thuật mà còn phản ánh một triết lý thẩm mỹ: tôn trọng tính nguyên bản và toàn vẹn của vật liệu, tương tự như cách con người tôn trọng sự toàn vẹn của tự nhiên.
Một số mẫu gấp chim
Một số mẫu gấp bông hoa, cỏ, cây
4. Nghệ thuật Gấp giấy như một cách kết nối con người với tự nhiên
Thế giới tự nhiên rộng lớn và không phải lúc nào con người cũng có điều kiện tiếp cận trực tiếp. Nghệ thuật Gấp giấy cố gắng thể hiện tính bao trùm thế giới tự nhiên. Thông qua Nghệ thuật Gấp giấy, mỗi người có thể tự tạo ra những hình tượng của thế giới tự nhiên mà mình yêu thích. Nhờ đó, một “không gian tự nhiên” nhỏ bé có thể được tái hiện quanh ta, ngay cả khi con người đang sống trong môi trường đô thị.
Diệp sinh ra và lớn lên tại vùng rừng núi, nơi đời sống gắn bó mật thiết với thiên nhiên. Tuy nhiên, trong thời gian dài học tập và làm việc tại đô thị đông đúc, những yếu tố tự nhiên trong đời sống hằng ngày dần trở nên xa vắng. Khi thực hành gấp giấy, nhiều ký ức về cuộc sống gắn với thiên nhiên lại hiện lên trong tâm trí: tiếng gà gáy buổi sáng, hình ảnh con trâu, con lợn và những sinh hoạt quen thuộc của làng quê. Chỉ với một tờ giấy vuông và vài phút gấp, người thực hành có thể tạo ra một hình tượng của thế giới tự nhiên – điều mà không phải loại hình nghệ thuật nào cũng có thể thực hiện trong thời gian ngắn như vậy.
Một nghệ nhân từng chia sẻ với Diệp rằng: Nếu ông không sinh ra và lớn lên trong môi trường gắn bó mật thiết với thiên nhiên, có lẽ ông sẽ không có đủ trải nghiệm và cảm nhận để sáng tác hàng trăm mẫu gấp động thực vật. Đối với nhiều mẫu gấp, ông không cần xem hình ảnh của con vật để mô phỏng mà chủ yếu sáng tác dựa trên trí nhớ và những trải nghiệm trực tiếp của mình với thế giới tự nhiên. Điều đó cho thấy Nghệ thuật Gấp giấy không chỉ là quá trình tạo hình mà còn là sự tái hiện những ký ức và trải nghiệm sống của con người với thiên nhiên.
Một số người tham gia gấp giấy chia sẻ với Diệp rằng: Ban đầu họ chỉ xem Nghệ thuật Gấp giấy là trò chơi rèn sự khéo tay, tiêu dùng thời gian rảnh, nhưng khi tham gia gấp giấy thường xuyên, họ lại có trải nghiệm khác hẳn. Đó là phục hồi lại tinh thần yêu tự nhiên, suy nghĩ về tự nhiên nhiều hơn và hoà đồng thực sự với môi trường tự nhiên xung quanh.
Nghệ thuật Gấp giấy giúp Diệp kết nối và phục hồi lại tinh thần yêu tự nhiên
5. Kết luận
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, nhiều người dần xa rời môi trường tự nhiên. Những hoạt động nghệ thuật giản dị như Nghệ thuật Gấp giấy có thể giúp con người quan sát thiên nhiên sâu sắc hơn, nuôi dưỡng tình yêu đối với các loài vật và duy trì sự kết nối với thế giới tự nhiên.
Khi được phát triển và lan toả rộng rãi, Nghệ thuật Gấp giấy không chỉ là một thú chơi sáng tạo mà còn có thể góp phần xây dựng một văn hoá sống tôn trọng và hài hoà với thiên nhiên.
Nghệ thuật Gấp giấy có thể đóng góp tích cực trong việc định hình và lan truyền tình yêu thiên nhiên trong đời sống văn hoá của người Việt.