CHƯƠNG TRÌNH DẠY GẤP GIẤY CHO NGƯỜI MỚI THAM GIA | Paper Folding Program for Beginners
BÀI GIẢNG 2: VAI TRÒ CỦA NGHỆ THUẬT GẤP GIẤY TRONG THỜI ĐẠI CMCN 4.0 | Lecture 2: The Role of Paper Folding Art in the Era of the Fourth Industrial Revolution
1. Mở đầu
Nghệ thuật Gấp giấy là một trong 12 lĩnh vực của ngành Công nghiệp Văn hoá trong thời đại Cách mạng Công nghiệp (CMCN) 4.0. Nghệ thuật Gấp giấy không chỉ mang lại giá trị về kinh tế và văn hoá mà còn có tác động tích cực tới con người tại các quốc gia có hoạt động gấp giấy phát triển.
Bài giảng 2 trình bày vai trò của Nghệ thuật Gấp giấy trong thời đại CMCN 4.0, đặc biệt là vai trò của hoạt động gấp giấy đối với con người.
2. Cuộc CMCN 4.0 và Nghệ thuật Gấp giấy
– Trong lịch sử nhân loại đã diễn ra 4 cuộc Cách mạng Công nghiệp:
i) Cơ khí hóa với máy chạy bằng hơi nước và thủy lực (khoảng năm 1784).
ii) Điện khí hóa và dây chuyền sản xuất hàng loạt (khoảng năm 1870).
iii) Kỷ nguyên máy tính và tự động hóa (khoảng năm 1969).
iv) Kỷ nguyên kết nối giữa thế giới thực và thế giới ảo thông qua Internet và công nghệ số.
– Cuộc CMCN 4.0 được hình thành nhờ những đột phá về công nghệ mới như: Internet, điện thoại thông minh, công nghệ nano, công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo, robot, in 3D, khoa học về vật liệu, lưu trữ năng lượng, tin học lượng tử…
– CMCN 4.0 có phạm vi tác động bao trùm, toàn diện, hình thành ngành mới, nghề mới, mô hình kinh doanh mới, tạo sự chuyển dịch (dòng chảy) lao động, tài chính, công nghệ và văn hóa theo hướng chuyển đổi xanh – phát triển bền vững; thúc đẩy xã hội hóa, quốc tế hóa cả lực lượng SX và quan hệ SX.
– Trong bối cảnh đó, Công nghiệp Văn hóa ra đời và ngày càng giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế sáng tạo của nhiều quốc gia.
– Ngành Công nghiệp văn hóa gồm 12 lĩnh vực: Quảng cáo; Kiến trúc; Phần mềm và trò chơi giải trí; Thủ công mỹ nghệ; Thiết kế; Điện ảnh; Xuất bản; Thời trang; Nghệ thuật biểu diễn; Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm; Truyền hình và phát thanh; Du lịch văn hóa.
– Nghệ thuật Gấp giấy thuộc lĩnh vực Thiết kế, có khả năng tác động và kết nối với nhiều lĩnh vực khác trong Công nghiệp Văn hóa.
Sơ đồ mối quan hệ giữa Nghệ thuật Gấp giấy và 12 lĩnh vực thuộc ngành Công nghiệp Văn hoá
– Người Việt Nam có Nghệ thuật Gấp giấy của riêng mình, mang những đặc sắc và khác biệt so với các quốc gia khác. Đây không chỉ là một hoạt động thủ công mà còn là một thành tố có giá trị trong bản sắc văn hóa và tư duy sáng tạo của dân tộc.
– Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển văn hóa và giáo dục nghệ thuật trong nhà trường, Nghệ thuật Gấp giấy có tiềm năng trở thành một phương thức triển khai hiệu quả. Đây là loại hình nghệ thuật dễ tổ chức, chi phí thấp, phù hợp với nhiều độ tuổi, đồng thời tích hợp được giữa giáo dục thẩm mỹ, tư duy logic và kỹ năng thực hành.
3. Cuộc CMCN 4.0 tác động đến con người
– Tương tự như các cuộc CMCN trước đó, CMCN 4.0 mang lại nhiều cơ hội như: Tăng mức thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống; Tạo ra sản phẩm và dịch vụ tiêu dùng mới; Mở ra thị trường mới và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
– Tuy nhiên, CMCN 4.0 không chỉ tác động đến kinh tế và xã hội mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống tinh thần, thói quen và cách con người phát triển trong xã hội hiện đại.
– Tác động đối với người lớn:
+ Áp lực công việc ngày càng lớn
+ Nhu cầu cạnh tranh và thành công tài chính gia tăng
+ Thời gian nghỉ ngơi và hoạt động tinh thần bị thu hẹp
+ Con người dần tách biệt với môi trường tự nhiên
+ Nhiều giá trị và mối quan hệ cộng đồng truyền thống bị thay đổi
+ Cuộc sống trở nên căng thẳng và nặng nề hơn
– Tác động đối với trẻ em:
+ Phải tiếp cận nhiều kiến thức và kỹ năng mới
+ Dành nhiều thời gian cho mạng xã hội và thiết bị điện tử
+ Giảm thời gian tham gia các hoạt động nghệ thuật và thủ công
+ Ít kết nối với thiên nhiên và hoạt động ngoài trời
+ Quan hệ cộng đồng và giao tiếp trực tiếp bị thu hẹp
+ Dễ xuất hiện tâm lý áp lực và mất cân bằng tinh thần, thậm chí thiếu niềm tin ở tương lai.
Sơ đồ tác động của CMCN 4.0 đến người lớn và trẻ em
– Trong bối cảnh đó, Nghệ thuật Gấp giấy có thể góp phần giảm bớt những tác động tiêu cực của CMCN 4.0, trước hết thông qua việc tăng cường năng lực tự rèn luyện của người tham gia.
KỸ NĂNG GẤP GIẤY TÁC ĐỘNG ĐẾN NĂNG LỰC TỰ RÈN LUYỆN
| STT | Kỹ năng gấp giấy | Tác động đến năng lực tự rèn luyện |
| 1 | Kỹ năng tìm Mẫu gấp để gấp theo | xx |
| 2 | Kỹ năng đọc hiểu các sơ đồ, video hướng dẫn | xx |
| 3 | Kỹ năng gấp giấy | xx |
| 4 | Kỹ năng điều chỉnh mẫu gấp | x |
| 5 | Kỹ năng lan truyền và ứng dụng mẫu gấp | x |
Ghi chú: (xx): Tác động cao; (x): Có tác động | Note: (xx): High Impact; (x): Impactful
– Tuy nhiên, vai trò và cách tiếp cận Nghệ thuật Gấp giấy có sự khác biệt giữa người lớn và trẻ em.
4. Vai trò của Nghệ thuật Gấp giấy đối với người lớn
Nghệ thuật Gấp giấy cuốn hút người lớn
4.1. Giảm căng thẳng và cân bằng tinh thần
– Trong thời đại công nghệ số, con người thường xuyên phải tiếp xúc với điện thoại, máy tính và khối lượng thông tin lớn mỗi ngày. Điều này dễ dẫn đến căng thẳng, mệt mỏi và áp lực tinh thần.
– Nghệ thuật gấp giấy giúp người tham gia tạm rời khỏi màn hình điện tử để tập trung vào đôi tay và quá trình tạo hình. Điều này giúp thư giãn đầu óc, giảm lo âu và tạo cảm giác nhẹ nhõm hơn trong cuộc sống.
4.2. Rèn luyện khả năng tập trung và kiên nhẫn
Cuộc sống hiện đại khiến con người dễ bị phân tán bởi mạng xã hội và các thiết bị công nghệ.
Khi gấp giấy, người thực hiện phải quan sát, ghi nhớ và tập trung thực hiện theo trình tự từng bước gấp. Điều đó giúp rèn luyện sự kiên nhẫn, khả năng tập trung và tính cẩn thận trong công việc cũng như cuộc sống.
4.3. Phát triển tư duy sáng tạo
Trong thời đại trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, sáng tạo trở thành năng lực quan trọng.
Từ một tờ giấy vuông đơn giản, người gấp có thể tạo ra nhiều hình dạng khác nhau. Nghệ thuật Gấp giấy giúp phát triển trí tưởng tượng, tư duy không gian và khả năng sáng tạo nghệ thuật.
Đặc biệt, trong Hệ thống Hình cơ bản của Nghệ thuật Gấp giấy cổ điển, từ một Hình cơ bản có thể sáng tác ra nhiều mẫu gấp khác nhau, giúp người học hình thành tư duy sáng tác, thay vì chỉ lặp lại các mẫu gấp có sẵn.
4.4. Giúp sử dụng thời gian rảnh hiệu quả
Trong thời đại mới, nhiều người dành thời gian rảnh cho các hoạt động giải trí thụ động hoặc sử dụng mạng xã hội quá nhiều.
Nghệ thuật gấp giấy giúp con người sử dụng thời gian rảnh một cách tích cực và ý nghĩa hơn. Đây là hoạt động vừa mang tính giải trí, vừa giúp thư giãn tinh thần và phát triển khả năng sáng tạo.
4.5. Kết nối với hoạt động thủ công
Ngày nay, nhiều công việc đang dần được thay thế bởi máy móc và công nghệ tự động. Con người ngày càng ít tham gia các hoạt động thủ công bằng tay.
Nghệ thuật gấp giấy giúp con người tìm lại niềm vui sáng tạo thủ công, cảm nhận trực tiếp vật liệu và quá trình tạo hình. Điều này giúp cân bằng giữa thế giới công nghệ hiện đại và đời sống thực tế.
4.6. Phát triển tư duy hình học và không gian
Nghệ thuật gấp giấy có mối liên hệ chặt chẽ với hình học, cấu trúc và không gian ba chiều.
Thông qua việc gấp giấy, người học có thể rèn luyện khả năng quan sát tỷ lệ, đối xứng, kết cấu và chuyển đổi hình dạng trong không gian. Đây cũng là lý do Nghệ thuật Gấp giấy được nghiên cứu ứng dụng trong kiến trúc, kỹ thuật, robot và nhiều lĩnh vực công nghệ hiện đại.
4.7. Lan tỏa giá trị nghệ thuật và nâng cao vai trò cá nhân trong cộng đồng
Người biết gấp giấy có thể hướng dẫn lại cho con cháu, bạn bè hoặc cộng đồng xung quanh.
Việc chia sẻ Nghệ thuật Gấp giấy không chỉ giúp lan tỏa kỹ năng sáng tạo mà còn góp phần truyền đạt các giá trị tích cực như sự kiên nhẫn, tinh thần học hỏi và tình yêu nghệ thuật. Điều đó cũng giúp nâng cao vai trò và vị thế của cá nhân trong gia đình và cộng đồng.
4.8. Trở thành thú vui và sở thích lành mạnh trong cuộc sống
Con người hiện đại cần những sở thích tích cực để cân bằng tinh thần và tạo niềm vui trong cuộc sống.
Nghệ thuật Gấp giấy có thể trở thành một thú vui mang tính nghệ thuật và sáng tạo lâu dài. Người tham gia không chỉ cảm thấy vui khi hoàn thành một mẫu gấp mà còn có thể sưu tầm, sáng tác, trưng bày hoặc chia sẻ tác phẩm với những người cùng sở thích.
Đây là một hoạt động giải trí lành mạnh, phù hợp với nhiều độ tuổi và có thể gắn bó lâu dài với con người trong cuộc sống hiện đại.
Sơ đồ vai trò của Nghệ thuật Gấp giấy đối với người lớn
5. Vai trò của Nghệ thuật Gấp giấy đối với trẻ em
Nghệ thuật Gấp giấy làm trẻ em say mê
5.1. Phát triển tư duy không gian và hình học
– Nghệ thuật Gấp giấy trước hết là nghệ thuật tạo lập không gian. Từ một mặt phẳng 2D là tờ giấy hình vuông, trẻ em có thể từng bước tạo nên cấu trúc 3D, là mẫu gấp hoàn chỉnh. Ở tầng sâu hơn, trẻ còn tiếp cận không gian tưởng tượng và cảm nhận tinh thần thông qua hình tượng của mẫu gấp.
– Khi tham gia gấp giấy, trẻ được làm quen một cách tự nhiên với các khái niệm hình học nền tảng như hình tam giác, hình vuông, lục giác, bát giác, trục đối xứng, tỷ lệ, cấu trúc và dạng không gian.
– Khác với việc tiếp cận hình học qua các ký hiệu trừu tượng, gấp giấy cho phép trẻ “hiểu bằng tay”, tức là nhận thức thông qua thao tác trực tiếp. Đây là hình thức học tập trực quan, giúp kiến thức được ghi nhớ sâu sắc và bền vững hơn.
5.2. Rèn luyện sự tập trung, kiên nhẫn
– Cái hay của Nghệ thuật Gấp giấy không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng, mà còn cả trong quá trình gấp. Một mẫu gấp luôn bao gồm nhiều bước liên tiếp, đòi hỏi trẻ phải thực hiện theo đúng trình tự, giữ độ chính xác và không nóng vội.
– Thông qua quá trình đó, trẻ từng bước hình thành khả năng tập trung, tính kiên nhẫn và thói quen hoàn thành công việc đến cùng. Đây là những phẩm chất quan trọng không chỉ trong học tập mà còn trong sự phát triển nhân cách lâu dài.
– Bên cạnh đó, khi gặp một bước gấp chưa đúng, trẻ học cách quan sát lại, điều chỉnh và làm lại từ đầu. Chính quá trình tự sửa sai này giúp hình thành tính cẩn thận, khả năng tự kiểm soát và tinh thần không bỏ cuộc trước khó khăn.
5.3. Rèn luyện vận động khéo léo
– Gấp giấy đòi hỏi sự chính xác của đầu ngón tay và sự phối hợp nhịp nhàng giữa tay với mắt. Điều này đặc biệt quan trọng trong giai đoạn phát triển sớm của trẻ.
– Hoạt động này giúp tăng khả năng điều khiển cơ tay, hỗ trợ trực tiếp cho các kỹ năng như viết chữ, vẽ hình, làm thủ công và nhiều hoạt động học tập khác.
– Nghệ thuật Gấp giấy còn giúp rèn sự khéo tay, tính tỉ mỉ và khả năng thao tác chính xác, từ đó hình thành nền tảng tốt cho các kỹ năng thực hành sau này.
5.4. Tăng cường khả năng sáng tạo
– Nghệ thuật Gấp giấy là loại hình nghệ thuật mang tính đổi mới sáng tạo. Sự sáng tạo trong quá trình sáng tác gồm: Sáng tạo từ tờ giấy hình vuông thành Hình cơ bản, và sáng tạo từ Hình cơ bản thành Mẫu gấp giấy hoàn chỉnh. Khi trẻ em gấp theo mẫu, các em được trực tiếp trải nghiệm quá trình tư duy sáng tạo này một cách tự nhiên và trực quan.
– Với công cụ đơn giản, dễ kiếm là một tờ giấy hình vuông, trẻ có thể tạo ra con vật, đồ vật hoặc những hình tượng xuất phát từ trí tưởng tượng của riêng mình.
– Ở cấp độ cao hơn, trẻ không chỉ dừng lại ở việc làm theo hướng dẫn mà còn có thể biến đổi mẫu, thêm chi tiết, thậm chí tự sáng tác mẫu gấp mới. Đây là bước chuyển quan trọng từ học theo sang sáng tạo, từ tiếp nhận tri thức sang sản sinh ý tưởng, thông qua đó thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo của các em.
5.5. Tăng cường tư duy logic và trình tự
– Sự logic trong Nghệ thuật Gấp giấy thể hiện ở hai phương diện: logic trong trình tự sắp xếp các bước gấp và logic trong kỹ thuật gấp. Mọi thao tác đều có định vị rõ ràng theo cạnh, theo góc, theo tỷ lệ, chứ không thực hiện tùy tiện.
– Để hoàn thành một mẫu gấp, trẻ phải thực hiện theo một chuỗi bước có quan hệ chặt chẽ. Qua đó, trẻ học được cách thực hiện theo trình tự, đồng thời nhận thức rõ mối quan hệ nguyên nhân – kết quả: Một thao tác sai sẽ không gấp tiếp được hoặc dẫn đến một hình dạng khác.
– Ở một góc nhìn rộng hơn, đây có thể xem như hình thức “lập trình bằng tay”, mỗi bước thao tác chính là một lệnh trong chuỗi tư duy logic.
5.6. Nuôi dưỡng cảm xúc và sự tĩnh tâm
– Ngày nay, mọi thứ diễn ra nhanh chóng, nhịp sống trở nên vội vàng. Trong bối cảnh đó, Nghệ thuật Gấp giấy là một hoạt động mang tính tĩnh, nhẹ nhàng và tập trung, không tạo áp lực cạnh tranh.
– Quá trình này giúp trẻ giảm căng thẳng, tăng khả năng kiểm soát cảm xúc, đồng thời học cách tìm thấy niềm vui trong chính quá trình thực hiện chứ không chỉ ở kết quả cuối cùng. Đây là giá trị rất cần thiết khi trẻ em ngày nay dễ bị kích thích bởi nhịp sống số nhanh và liên tục.
– Gấp giấy còn là hoạt động giúp trẻ tĩnh tâm, rèn sự điềm tĩnh và khả năng lắng lại với chính mình, từ đó nuôi dưỡng cảm xúc tích cực và sự cân bằng nội tâm.
5.7. Giá trị giáo dục sâu hơn: Tư duy và triết lý sáng tạo
– Nghệ thuật Gấp giấy giúp trẻ tiếp cận những nguyên lý tư duy nền tảng. Trước hết là tư duy từ đơn giản đến phức tạp: Từ một Tờ giấy, hình thành Hình cơ bản, rồi phát triển thành nhiều Mẫu gấp khác nhau. Đây chính là phương pháp tư duy cốt lõi trong kiến trúc, thiết kế và khoa học.
– Nghệ thuật Gấp giấy là nghệ thuật tạo lập biểu tượng. Mỗi mẫu gấp giấy đều có ý nghĩa biểu tượng riêng. Ví dụ như: Một con hạc gấp giấy không cần giống thật tuyệt đối, điều quan trọng là nắm được tinh thần của mẫu gấp. Mẫu này gắn với ý nghĩa “sự an lành, may mắn”. Từ đó, trẻ học được cách nhìn nhận bản chất thay vì chỉ chú ý đến bề ngoài.
– Nghệ thuật Gấp giấy dạy trẻ một bài học sâu sắc về sáng tạo trong giới hạn: Chỉ với một tờ giấy, không cắt, không thêm vật liệu, nhưng vẫn có thể tạo nên vô số hình thái. Từ đó, trẻ hiểu rằng ngay trong những điều kiện tối giản nhất vẫn có thể tạo ra thế giới của riêng mình. Và khi có thêm nhiều công cụ khác, khả năng sáng tạo ấy càng được mở rộng. Đây là triết lý sáng tạo rất quan trọng cho giáo dục hiện đại.
5.8. Kết nối với thế giới tự nhiên
– Ngày nay, trẻ em, đặc biệt tại khu vực đô thị, ngày càng ít có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với thế giới tự nhiên. Trong bối cảnh đó, một trong những giá trị đặc biệt của Nghệ thuật Gấp giấy là khả năng đưa trẻ đến gần hơn với thiên nhiên thông qua biểu tượng.
– Khi gấp hình tượng động vật hay hoa lá, trẻ không chỉ học cách tái hiện hình dáng mà còn phát triển khả năng quan sát thiên nhiên. Trẻ chú ý hơn đến đặc điểm của con vật, cấu trúc của chiếc lá hay sự cân đối của một bông hoa. Đặc biệt, khi gấp giấy, trẻ còn có thể tự tạo ra một thế giới tự nhiên mà mình yêu thích, ngay cả khi đang sống trong môi trường đô thị.
– Từ đây, Gấp giấy trở thành cầu nối giữa nghệ thuật và giáo dục môi trường, nuôi dưỡng tình yêu thiên nhiên và ý thức bảo vệ thế giới sống xung quanh.
Sơ đồ vai trò của Nghệ thuật Gấp giấy đối với trẻ em
6. Bài tập thực hành: Gấp 2 Mẫu gấp
Bài tập thực hành của Bài giảng 2: Thực hành gấp Mẫu con dơi và Con thiên nga M1.
6.1. Con dơi
Mẫu gấp xuất phát từ Hình cơ bản N1.3b, có 6 bước gấp (không kể Hình cơ bản). Đây là một trong những mẫu có ít bước gấp nhất. Mẫu gấp đơn giản trong cách gấp, dễ nhớ và tạo biểu tượng Con dơi với tính khái quát cao, hình khối hiện đại, dạng khối không gian 4D. Các em nhỏ có thể khởi đầu gấp từ mẫu này.
Xem video hướng dẫn gấp Mẫu con dơi tại đây: https://www.youtube.com/watch?v=62zjlLC4DzI&t=81s
6.2. Con thiên nga M1:
Mẫu gấp xuất phát từ Hình cơ bản N1.1a, có 16 bước gấp (không kể Hình cơ bản). Mẫu thể hiện biểu tượng chim thiên nga với dáng vẻ thanh cao, sử dụng các động tác gấp cơ bản và dễ nhớ. Đây là mẫu được nhiều người yêu thích.
Xem video hướng dẫn gấp Mẫu con thiên nga M1 tại đây: https://www.youtube.com/watch?v=SwKnCFbRUI8
7. Kết luận
Chúc mọi người gấp thành công 2 mẫu gấp trong bài giảng.
Chúc người lớn tìm thấy sự nhẹ nhõm và cân bằng tinh thần thông qua Nghệ thuật Gấp giấy; đồng thời lan tỏa những giá trị tích cực tới gia đình và cộng đồng.
Chúc trẻ em từng bước hình thành năng lực tự rèn luyện, tư duy sáng tạo và sự chủ động trong thời đại CMCN 4.0.
Bức tranh: “Thế giới Gấp giấy – Nơi Con muỗi to bằng Con voi”, KTS Nguyễn Thị Diệp