CHƯƠNG TRÌNH DẠY GẤP GIẤY CHO NGƯỜI MỚI THAM GIA | Paper Folding Program for Beginners

BÀI GIẢNG 4: KỸ THUẬT GẤP GIẤY – Lecture 4: Paper Folding Techniques

1. Mở đầu

Nghệ thuật Gấp giấy là một loại hình nghệ thuật và văn hoá đại chúng. Nghệ thuật Gấp giấy cổ điển luôn coi trọng quá trình gấp và lấy người gấp giấy làm trung tâm. Để tham gia vào nghệ thuật này, người tham gia gấp giấy cần làm chủ kỹ thuật gấp giấy.

Mẫu gấp giấy cổ điển được tạo ra thông qua kỹ thuật gấp (động tác gấp giấy) nhằm thể hiện các biểu tượng xung quanh con người, chứ không nặn giấy để gấp giống như thật. Mẫu gấp được truyền dạy thông qua sơ đồ hướng dẫn động tác gấp và video.

Bài giảng số 4 trình bày về kỹ thuật gấp. Trong bài giảng này, chúng ta cùng tìm hiểu:

– Vai trò của sơ đồ và video hướng dẫn gấp;

– Nguồn gốc Bộ ký hiệu hướng dẫn kỹ thuật gấp;

– Động tác gấp cơ bản;

– Động tác gấp phối hợp;

– Thực hành gấp 2 mẫu gấp mới.

2. Vai trò của sơ đồ và video hướng dẫn gấp

2.1. Vai trò của sơ đồ hướng dẫn gấp

– Khác với loại hình nghệ thuật như điêu khắc hay phù điêu, Mẫu gấp giấy không thể ghi nhớ chỉ bằng cách quan sát, mà cần được truyền dạy trực tiếp và lưu lại thông qua sơ đồ hướng dẫn gấp. Ngay cả chính nghệ nhân cũng không thể nhớ hết các mẫu gấp mà mình sáng tác. Trong trường hợp mẫu gấp quá phức tạp, không dễ nhớ mà lại không có sơ đồ hướng dẫn, thường bị thất truyền. Đó cũng là lý do mà nhiều Mẫu gấp giấy xưa còn truyền lại đến nay rất hiếm.

– Ngày nay có nhiều công cụ hiện đại để ghi chép lại quá trình gấp như ảnh chụp, video,… giúp cho Mẫu gấp giấy sáng tác mới không lo bị thất truyền. Trong đó, sơ đồ hình vẽ hướng dẫn gấp là một cách thức ghi lại quá trình gấp hiệu quả thông qua các ký hiệu động tác gấp. Sơ đồ hướng dẫn gấp có vai trò quan trọng, là cầu nối giữa Mẫu gấp và người tham gia gấp giấy.

– Hệ thống sơ đồ hướng dẫn động tác gấp của người Việt được hình thành thống nhất, từ loại ký hiệu đến kích thước ký hiệu. Các sơ đồ hướng dẫn động tác gấp tạo ra yếu tố tạo hình cốt lõi của Nghệ thuật Gấp giấy: (i) Mặt phẳng, đường gấp, nếp gấp; (ii) Hình khối mẫu gấp; (iii) Bố cục, tỷ lệ, đối xứng hoặc cân xứng; (iv) Thông điệp thị giác. Các sơ đồ được trình bày theo một trật tự nhất định, để người tham gia gấp giấy hiểu nhanh quá trình gấp; Chỉ cần gấp một mẫu, có thể hiểu cách hướng dẫn mẫu khác.

– Không có nghệ nhân nào có thể nhớ hết các bước gấp của ngay chính mẫu gấp do mình tạo ra. Nhờ Bộ ký hiệu hướng dẫn động tác gấp mà nghệ nhân có thể ghi lại quá trình gấp.

– Dù công nghệ chụp ảnh, video có tiến bộ hơn nữa, người tham gia gấp giấy vẫn luôn cần sơ đồ hướng dẫn để kiểm tra các bước gấp và tra cứu quy trình gấp một cách tiết kiệm thời gian.

– Xoá bỏ khoảng cách giữa người yêu thích gấp giấy và mẫu gấp chính là “xoá mù” sơ đồ hướng dẫn động tác gấp. Niềm tin của người tham gia gấp giấy có được trước hết thông qua hệ thống sơ đồ hướng dẫn thống nhất, nếu không, chỉ có thể chiêm ngưỡng.

– Những người mới tham gia gấp giấy cần luyện tập thành thạo để đọc hiểu ký hiệu, động tác gấp cơ bản và động tác gấp phối hợp. Từ đây dễ dàng gấp theo sơ đồ hướng dẫn, và là tiền đề để tạo ra những mẫu gấp giấy của riêng mình.

Không có nghệ nhân nào có thể nhớ hết các bước gấp của ngay chính mẫu gấp do mình tạo ra. Nhờ Bộ ký hiệu hướng dẫn động tác gấp mà nghệ nhân có thể ghi lại quá trình gấp.

2.2. Vai trò của video hướng dẫn gấp

– Trong thời hiện đại, Mẫu gấp giấy được lan truyền nhanh chóng và rộng rãi thông qua video hướng dẫn gấp. Video hướng dẫn giúp người gấp giấy có thể quan sát trực quan quá trình tạo mẫu và học gấp theo giống như đang được giảng dạy trực tiếp.

– Video kết hợp với sơ đồ hình vẽ trở thành một công cụ lan truyền gấp giấy mạnh mẽ đến mọi người trên toàn thế giới.

– Ngày nay có nhiều kênh dạy gấp giấy trên mạng Internet, trong đó có Kênh Diep Tay Vlogs. Kênh tập trung giới thiệu Nghệ thuật Gấp giấy cổ điển với hàng trăm mẫu gấp, Hệ thống Hình cơ bản và các kiến thức về gấp giấy. Điểm khác biệt của Kênh chính là trong video hướng dẫn luôn có các hình vẽ kèm theo, để dễ dàng quan sát và theo dõi quá trình gấp. Từ đây, tạo điều kiện thuận lợi cho mọi người, từ trẻ em đến người già, đều có thể tham gia vào nghệ thuật này.

3. Nguồn gốc Bộ ký hiệu hướng dẫn kỹ thuật gấp

– Từ xa xưa, có bao nhiêu nghệ nhân gấp giấy thì có bấy nhiêu ký hiệu hướng dẫn gấp.

– Ngày nay, do có điều kiện kết nối với nhau, các nghệ nhân gấp giấy dần đi tới xây dựng một hệ thống ký hiệu hướng dẫn động tác gấp thống nhất.

– Nghệ nhân người Việt – Phạm Đình Tuyển (P. D. Tuyen) là một kiến trúc sư và nhà khoa học. Từ những năm 1993 – 1994, trong quá trình xuất bản sách dạy gấp giấy, ông đã tổng hợp các ký hiệu động tác gấp của nhiều nghệ nhân trên thế giới và tạo lập một Bộ ký hiệu thống nhất. Bộ ký hiệu này đã được phổ biến rộng rãi tại châu Âu và Mỹ. Ngoài ra, ông cũng tổng hợp một số động tác gấp kết hợp với nhau, được gọi là Cách gấp phối hợp.

– Từ năm 2021, tôi hợp tác với nghệ nhân P. D. Tuyen để nghiên cứu bổ sung và hoàn thiện các động tác Gấp phối hợp. Đến nay đã tổng hợp được 12 động tác gấp phối hợp thông dụng.

– Hệ thống sơ đồ hướng dẫn gấp giấy của người Việt gồm 8 động tác gấp cơ bản và 12 động tác gấp phối hợp. Đây là nền tảng kỹ năng cơ bản khi tham gia gấp giấy.

Hình ảnh các sơ đồ ký hiệu hướng dẫn động tác gấp và Cách gấp phối hợp được giới thiệu trong các cuốn sách của Nghệ nhân P. D. Tuyen từ năm 1994 – 1996

Hệ thống sơ đồ hướng dẫn gấp giấy của người Việt gồm 8 động tác gấp cơ bản và 12 động tác gấp phối hợp. Đây là nền tảng kỹ năng cơ bản khi tham gia gấp giấy.

4. Động tác gấp cơ bản

Bộ ký hiệu hướng dẫn động tác gấp bao gồm 8 động tác gấp cơ bản:

(i) Gấp vào và mở ra tạo nếp gấp;

(ii) Gấp lõm xuống như thung lũng;

(iii) Gấp lồi lên như gò đồi;

(iv) Gấp dích dắc;

(v) Mở mẫu gấp;

(vi) Kéo nhánh gấp từ trong ra;

(vii) Quay mẫu gấp sang mặt sau;

(viii) Ấn góc mẫu gấp vào phía trong.

Các động tác này được trình bày trong sơ đồ dưới đây.

8 Động tác gấp cơ bản

5. Động tác gấp phối hợp

5.1. Khái niệm

Gấp phối hợp là bước gấp tổ hợp nhiều động tác gấp cùng một lúc. Đây là kỹ thuật khó nhất và là kỹ năng cơ bản nhất của Nghệ thuật Gấp giấy.

5.2. 12 động tác Gấp phối hợp

Các động tác gấp phối hợp có tính bao trùm toàn bộ kỹ thuật gấp giấy trong Nghệ thuật Gấp giấy cổ điển.

Các hình vẽ dưới đây trình bày 12 dạng gấp phối hợp thông dụng.

Người mới tham gia gấp giấy nên chú ý luyện tập thành thạo.

12 Động tác gấp phối hợp

6. Bài tập thực hành theo bài giảng

6.1. Mẫu gấp Con cáo

Mẫu gấp xuất phát từ Hình cơ bản N1.3c, có 9 bước gấp (không kể Hình cơ bản). Mẫu gấp xuất phát từ việc chia cạnh tờ giấy thành 4 phần.

Mẫu gấp thể hiện các đặc điểm tiêu biểu của Con cáo. Quá trình gấp logic, dễ nhớ.

Xem video hướng dẫn gấp Mẫu con cáo tại đây: https://www.youtube.com/watch?v=ZF9GQKBg6wo&t=28s 

6.2. Mẫu gấp Hoa sen M1

Mẫu gấp xuất phát từ Hình cơ bản N1.3g, có 11 bước gấp (không kể Hình cơ bản). Mẫu gấp xuất phát từ việc chia cạnh tờ giấy thành 4 phần.

Mẫu thể hiện biểu tượng hoa sen với 16 cánh. Quá trình gấp logic và dễ nhớ.

Xem video hướng dẫn gấp Mẫu hoa sen M1 tại đây: https://www.youtube.com/watch?v=_BuXi9XUuVs&t=201s 

7. Kết luận

Bộ ký hiệu hướng dẫn kỹ thuật gấp đóng vai trò quan trọng, là cầu nối giữa mẫu gấp và người tham gia gấp giấy.

Chúc mọi người sớm luyện tập thành thạo kỹ thuật gấp để gấp thuận lợi các Mẫu gấp giấy và từng bước hoà nhập vào thế giới Nghệ thuật Gấp giấy.

Chúc mọi người gấp thành công 2 Mẫu gấp trong phần thực hành.

Hẹn gặp lại trong Bài giảng số 5.

 

Tranh vui: Thế giới gấp giấy – Nơi sự đơn giản được chào đón.

Con bọ cạp: “Thưa cô Diệp, tôi không được chào đón như người thân mà chỉ để ngắm. Có phải do tôi được tạo bởi kỹ thuật gấp phức tạp, ít người gấp theo được?”

 

KTS. Nguyễn Thị Diệp

Xem video Bài giảng 4: Kỹ thuật gấp giấy tại đây 

Xem các Bài giảng khác tại đây